-پایان نامه ساختار سازمانی بر رضایت شغلی)انواع ساختارهای سازمانی

دانلود پایان نامه

انواع ساختارهای سازمانی

هنری مینتز برگ بعد از تحقیقات فراوان دریافت که پنج نوع ساختار وجود دارد.‌این ساختارها عبارتند از ساختار ساده، بوروکراسی ماشینی، بوروکراسی حرفه‌ای، ساختار بخشی و ادهوکراسی.

1- ویژگی‌های ساختار ساده[1]:

– تعداد ستاد فنی و پشتیبانی در سازمان بسیار کم است.

– تمرکز تصمیم‌گیری در سطح عالی سازمان.

– ساختار با حداقل رسمیت و تفکیک عمودی کم در اختیارات.

– هماهنگی از طریق سرپرستی مستقیم.

2- ویژگی‌های بوروکراسی ماشینی[2]:

– ستاد فنی و پشتیبانی از خطوط عملیاتی سازمان منفک شده است.

– وجود عدم تمرکز افقی در تصمیم‌گیری بصورت محدود.

– سلسله مراتب دقیق و تعریف شده.

– قدرت زیاد ستاد فنی.

– وجود رسمیت زیاد از طریق خط مشی‌ها، رویه‌ها، قوانین ومقررات.

– هماهنگی از طریق استاندارد کردن فرایندهای کاری.

– کارآیی زیاد در عملیات.

– متناسب برای محیط‌های ثابت و بدون تغییر.

– واکنش کند به تغییرات محیطی و‌ایده‌های کارکنان.

3- ویژگی‌های بوروکراسی حرفه‌ای:[3]

– تأکید بر روی متخصصان حرفه‌ای در هسته‌ی عملیاتی سازمان است.

– ستادهای پشتیبانی و فنی در خدمت کارکنان حرفه‌ای هستند.

– هماهنگی از طریق استاندارد کردن مهارت‌های افراد حرفه‌ای صورت می‌گیرد.

4- ویژگی‌های بوروکراسی بخشی:[4]

– مرکب از بخش‌هایی است که هر بخش ممکن است دارای ساختار مختص به خود باشد.

– هر بخش برای واکنش به تقاضای بازار محلی طراحی شده است.

– عدم تمرکز عمودی وجود دارد (از مدیران عالی به مدیران میانی)

– سطح میانی مدیریت، بخش کلیدی در سازمان است.

– استفاده از استاندارد کردن ستاده‌ها برای هماهنگی.

5- ویژگی‌های ادهوکراسی[5] (ساختارهای موقت):

– بسیار ارگانیک و پویاست.

– حداقل رسمیت در آن وجود دارد.

– پروژه‌های موقت تیمی از تخصص‌های میان رشته‌ای تشکیل شده است.

– درجه تخصصی کردن افقی بر اساس آموزش‌های تخصصی و رسمی بسیار بالاست.

– هماهنگی از طریق فرآیند تنظیم متقابل و دو طرفه صورت می‌گیرد.

– ستاد پشتیبانی قسمت کلیدی سازمان است.

مینتزبرگ در نوشته‌های اخیر خود، ساختار جدیدی نیز به ساختارهای پنج گانه خود افزوده است.

این ساختار جدید تحت عنوان ساختارهای‌ایدئولوژیک[6]مطرح گردیده است که تناسب زیادی با ساختارهای نهادهای انقلابی همچون جهاد سازندگی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و… در کشورمان دارد.

یکی از مشکلات اساسی بر سر راه کارآیی[7] و اثربخشی[8] سازمان‌ها در‌ایران (بویژه سازمان‌ها و مؤسسات دولتی)، مسائل ساختاری است. به گونه‌ای که ساختارهای سازمان‌ها، ساختارهایی کهنه و مبتنی بر مفروضات سنتی است که با وظایف فعلی آنها سازگاری نداشته، پویایی و تحولات محیط امروز‌این را مد نظر قرار نداده، علاوه برآن مطابق نیازهای کنونی جامعه اسلامی‌ایران بنا نشده و به ابعاد انسانی و انگیزشی نیروی کار توجهی نگردیده است. با توجه به‌اینکه یکی از وظایف مدیران سازماندهی است و سازماندهی نیز فرآیندی یکباره نمی‌باشد، فلذا بایستی هر چند وقت یکبار نسبت به کارا نمودن سیستم ساختاری سازمان‌ها اقدام مقتضی بعمل‌اید و سازماندهی مجدد[9]متناسب با متغیرها و عوامل تأثیرگذار (استراتژی و هدف، محیط، تکنولوژی، اندازه و…) صورت پذیرد.

2-2-5- سازمان‌های مکانیکی و ارگانیکی

تام برنز[10] و جی. ام. استاکر[11] دو نوع طراحی سازمان را مورد شناسایی قرار دادند که عبارتند از: سازمان‌های مکانیکی و سازمان‌های ارگانیکی (پویا). هر یک از‌این نوع سازمان‌ها دارای ویژگی‌های خاص هستند که به آنها اشاره می‌شود.

الف) ویژگی‌های سازمان‌های مکانیکی             

1- وظایف به مقدار زیاد تخصصی و جزئی شده‌اند و توجه نا چیزی به وضوح ارتباط بین وظایف و اهداف سازمانی می‌گردد.

2- وظایف به همان شکل رسمی که تعریف می‌گردند باقی می‌مانند، تا زمانی که مدیریت عالی بطور رسمی آنها را تغییر دهد.

3- نقش‌های خاص افراد تعریف شده هستند (الزامات و روش‌های فنی برای افراد دقیقاً بیان شده است).

4- ساختار کنترل، اختیارات و ارتباطات بصورت سلسله مراتبی است، مجوزهای کاری نشأت گرفته از قرارداد استخدام بین کارمند و سازمان است.

5- اطلاعات مربوط به عملیات و موقعیت سازمان بطور رسمی در اختیار مدیران عالی سازمان قرارمی گیرد.

6- ارتباطات بین سرپرست و زیر دست عمدتاً عمودی است.

7- ارتباطات عمدتاً جهت ارائه دستورات و تصمیمات از سوی مدیران عالی و ارائه اطلاعات و درخواست‌های زیردستان برقرار می‌گردد.

8- اصرار بر وفاداری سازمانی و اطاعت از مافوق هاست.

9- اهمیت و موقعیت افراد به میزان تعیین هویت افراد با سازمان و اعضای آن بستگی دارد.

 

ب) ویژگی‌های سازمان‌های ارگانیکی

1- بیشتر وظایف از یکدیگر مستقل بوده و تأکید بر روی ارتباط وظایف با اهداف سازمانی است.

2- وظایف بطور مستمر مورد تعدیل قرار گرفته و از طریق تعامل اعضاء مجدداً تعریف می‌گردند.

3- نقش‌های افراد بصورت کلی تعریف شده است (اعضاء مسئولیت جمعی را برای انجام وظایف می‌پذیرند)

4- ساختار کنترل، اختیار و ارتباطات بصورت شبکه‌ای است و مجوزهای سازمانی نشأت گرفته از افراد ذینفع است و نه روابط قراردادی.

5- کانون‌های دانش در سراسر سازمان پراکنده است و منحصر به رهبر نمی‌شود.

6- ارتباطات هم بصورت عمودی و هم افقی است و نوع ارتباطات بستگی به‌این دارد که اطلاعات مورد نیاز در کجا واقع شده است.

7- ارتباطات عمدتاً بصورت مبادله اطلاعات و انجام مشاوره است.

8- تعهد به وظایف سازمان و اهداف با ارزش‌تر از وفاداری و اطاعت است.

9- اهمیت و موقعیت افراد به تخصص و پیشینه‌ی افراد در محیط خارجی بستگی دارد.

با توجه به ویژگی‌های فوق الذکر می‌توان گفت که سازمان‌های مکانیکی شکلی از طراحی هستند که بسیار بوروکراتیک و خشک هستند و برای محیط‌های ثابت مناسبند. ولی سازمان‌های ارگانیک، پویا و منعطف هستند و برای محیط‌های ناپایدار و غیرقابل پیش بینی کاربرد دارند (مقیمی 1391).

[1]-Simple Structure

[2]-Machine Bureaucracy

[3]-Professional  Bureaucracy

[4]-Divisonalized Bureaucracy

[5]-Adhocracy

[6]-Ideologic Structure

[7]-Efficiency

[8]-Effectiveness

[9]-Reorganizing

[10]-Tom  Burns

[11]-G.M. Stalker

دانلود پایان نامه