تصمیم­ گیری چند معیاره و فرایند تحلیل شبکه­ ای

دانلود پایان نامه

پایان نامه شناسایی و اولویت بندی عوامل حیاتی موفقیت در صنعت روانکارهای ایران

 

تصمیم­گیری چند معیاره و فرایند تحلیل شبکه­ای

انسان در زندگی روزمره خود تصمیمات بسیاری می­گیرد. این تصمیمات از مسائل شخصی و فردی تا مسائل بزرگ و کلان را شامل می­شود. در اکثر مسائل تصمیم سازی عموماً اهداف و عوامل متعددی مطرح است و فرد تصمیم ساز سعی می­کند که بین چندین گزینه­ی موجود (محدود­یا نامحدود) بهترین گزینه را انتخاب کند. (قدسی پور، 1382)

تصمیم­گیری در دنیای پیچیده امروز به چالشی برای مدیران و سازمان­هاتبدیل شده است. تعداد شاخص­های تصمیم گیری، تنوع معیارهای کمی­و کیفی و لزوم در نظر گرفتن همزمان آنها، اهمیت اثرات و پیامدهای تصمیم و عواملی نظیر آن بر پیچیدگی تصمیم­ها می­افزاید. از این رو بالاخص در دو دهه اخیر، روش­های ریاضی و دانش کامپیوتر در حل مسائل تصمیم­گیری به­یاری آنان شتافته و تکنیک­ها و فنون تصمیم­گیری چند معیاره و سیستم­های پشتیبان تصمیم­گیری را ایجاد نموده است.

مدل­های کلاسیک پژوهش در عملیات مانند برنامه­ریزی خطی، برنامه­ریزی عدد صحیح، برنامه­ریزی غیر خطی و مانند آن مدلهای تصمیم­گیری هستند که بهینه سازی را فقط براساس­یک معیار به انجام می­رسانند. لذا این مدلها در زمره مدلهای تک هدفه طبقه بندی می­گردند. هدف انتخاب شده این گونه مدلها عموما نخستین و مهم ترین هدف بوده و سایر اهداف در سایه این هدف به فراموشی سپرده می­شود.

تصمیم­گیری انتخاب­یک گزینه از میان گزینه­های مختلف است و این انتخاب هنگامی­هوشیارانه و حساب شده است که بیش از­یک معیار در گزینش آن به کار گرفته شود. تصمیم­گیری با­یک معیار فرایندی ساده و­یک بعدی می­باشد. (قدسی پور، 1382)

1-9-2 تصميمگيريچندمعياره[1]

تصميمگيريچندمعيارهبريكفرآيند ارزشدادنبهگزينه­هاييكهبوسيلهچندمعيارارزيابيشدهاند، دلالتدارد. تصميمگيريچندمعيارهميتواندبهدو طبقهوسيعتقسيمشود:تصميمگيريچندشاخصه[2] وتصميمگيريچندهدفه[3]. اگرمسئلهموردارزيابي، يكمجموعهمحدودازگزينه­هابهمنظورانتخاببهترينآن­ها براساس وزن­هايمربوطبهويژگي­هايآنگزينه­هاباشد، اينمسالهيكتصميمگيريچندشاخصهميباشد، درحالی که تصميم گيريچندهدفهبهانتخاببهترينگزينه­هابرمبناييكسرياهدافكموبيشناسازگارسروكاردارد. (فو و مینووا[4]، 2005) مدل­هايتصميمگيريچندهدفهبهمنظورطراحيبهكارگرفتهمی­شوند، درحالي كه مدل­هايتصميمگيريچندشاخصهبهمنظورانتخابگزينهبرتراستفادهميشود. (اصغرپور، 1385)

1-1-9-2 انواع تصیم گیری چند شاخصه

الف- مدل غیرجبرانی[5]: این مدل شامل روش‌هایی است‌که مبادله در بین شاخص‌ها مجاز نیست؛ بدین معنا که نقطه ضعف موجود در ­یک شاخص با مزیت موجود در شاخص دیگر جبران نمی‌شود. بنابراین در این روش‌ها هر شاخص به تنهایی مطرح بوده و مقایسه‌ها بر‌اساس شاخص به شاخص صورت می‌پذیرد.

ب- مدل جبرانی[6]: این مدل شامل روش‌هایی است که امکان مبادله میان شاخص‌ها وجود دارد، به عبارت دیگر تغییری در­ یک شاخص می­تواند با تغییر در شاخصی دیگر تعدیل شود و­ یا کاهش­ یک شاخص در صورتی‌که سبب افزایش شاخص دیگر شود، قابل پذیرش خواهد بود. (فولادگر، 1386).

به طور کلی اگر اجازه دهیم ضعف­یک شاخص در تصمیم­گیری ها توسط شاخص های دیگر جبران شود، تکنیک مورد نظر جبرانی می­باشد. از تکنیکهای جبرانی می­توان به فرایند تحلیل سلسله مراتبی و شبکه­ای­ اشاره کرد که فرايند تحليلسلسلهمراتبي (AHP)[7] اجزاييكسيستمرابهصورتيكسلسلهمراتب سازماندهيمی­کند بهطوريكههرعنصرسلسلهمراتبيبهعنصرسطحبالاترخودميتواند وابستهباشدوبهصورتخطياين وابستگيتابالاترينسطحميتواندادامهداشتهباشد. (کورتایلا و پزونن[8]، 2000) استفاده از این روش بسیاری از مسائل را به دلیل وابستگی (درونی/ بیرونی)، تاثیرات بین و درون خوشه­ها (معیارها، گزینه­ها) نمی­تواند مرتفع کند. [9]ANP روشی بسیار مناسب برای حل این نوع از مشکلات است. در حقیقت ANP با استفاده از شبکه نیاز به تعیین سطوح به صورت سلسله مراتب ندارد.

از آنجا که دریک صنعت عوامل متعددی بر موفقیت آن صنعت مؤثر است و این عوامل برهم اثرگذار می­باشند، دراین رساله از روش فرایند تحلیل شبکه­ای جهت اولویت بندی عوامل حیاتی موفقیت استفاده شده تا وابستگی­های درونی و وابستگی­های بیرونی در نظرگرفته شود.

2-9-2 روش فرایند تحلیل شبکه­ای (ANP)

فرايندتحليلشبكهاييكيازتكنيكهايتصميمگيريچندمعيارهاستودرمجموعهمدل­هاي جبرانيقرارمي گيرد. اينمدلبرمبنايفرايندتحليلسلسلهمراتبي3طراحيشدهاستو” شبكه”راجايگزين”سلسلهمراتب” كردهاست. (ساعتی، 2005)

اينفرايند، نظريهجديدياستكهدرآنساختارشبكه اي، جانشينساختارسلسلهمراتبيشدهاست. اينويژگيسبب مي شودكهبهصورتنظاممند، وابستگي­هاوبازخوردهاي بينمعيارهاوزيرمعيارهابررسيشود. برايناساسلازم استتماموابستگي­هايبينشاخص­هاوهمچنينجهت آن­هاتبيينشود. به طوركلييكمعيارزمانيباديگر معيارهامرتبطميشودكهدستكميكياززيرمعيارهاي آنبريكزيرمعيارازديگرمعيارهااثرگذارباشدياازآن تأثيربپذيرد.(ساعتی، 1999)

دريكسلسلهمراتبوابستگي­هابايدبهصورتخطي” ازبالابهپايينويا بالعكس”باشد.چنانچهوابستگيدوطرفهباشديعنيوزنمعيار­هابهوزنگزينه­هاووزن گزينه­هانيزبهمعيارهاوابستهباشدمسئلهديگرازحالتسلسلهمراتبيخارجشدهوتشكيل يك “شبكه “ياسيستمغيرخطيياسيستمبابازخوررامي­دهد. (کُرتایلا و پزونن[10]، 2000)

برخلاففرايندتحليلسلسله مراتبي (AHP) كهارتباط عناصرتشكيل دهندهمدليكطرفهاست، درفرايندتحليل شبكه اييكعنصرازمدلبرعنصرياعناصرديگروحتي برخوداثرگذاراستوممكناستازديگرعناصرنيزتأثير بپذيرد.به عبارتديگرمسئلهازحالتخطيخارجودرقالب غيرخطيياشبكه­ اينمودمی­یابد. (ساعتی، 2001)

فرایند تحلیل شبکه­ای هر موضوع و مسئله ای را به مثابه “شبکه” ای از معیارها، زیرمعیارها و گزینه­ها (همه این­ها عناصر7 نامیده می­شوند) که بایکدیگر در خوشه­هایی جمع شده اند، در نظر می­گیرد. تمامی­عناطر در­ یک شبکه می­توانند به هر شکل دارای ارتباط با­یکدیگر باشند. به عبارت دیگر، در­یک شبکه بازخورد و ارتباط متقابل بین و میان خوشه­ها امکان پذیر است. (مونیکا[11] و همکاران، 2008)

از زمان معرفی ANP، از این روش برای برنامه­ها و تصمیم گیری­های متعددی به کار گرفته شده است به عنوان مثال: استفاده از مدل ANP توسط موموح و زو [12](1998) برای انتخاب واحدهای تولید برق جهت تخصیص قیمت مناسب در صنعت رقابتی برق، سارکیس و مید[13] (1998) برای انتخاب استراتژی لجستیک، بیوکیازیک[14](2000) برای­یافتن مهمترین عوامل برای آموزش و پرورش مبتنی بر حافظه ارکالتلیگلو[15](2000) برای تعیین سیاست­های تدارکات نظامی. مید و پریسلی[16] (2002) برای انتخاب پروژه مبتنی بر پژوهش و توسعه. چانگ و همکاران(2008) در مورد ارزیابی قوانین توزیع، پرتوی[17] (2006) برای­یافتن امکانات استراتژیک.

 

[1]Multi-Criteria Decision-Making(MCDM)

[2]Multi-attribute

[3]Multi- objective

[4]Phua and Minowa

[5]Non-compensatory

[6]Compensatory

[7]Analytic Hierarchy Process

[8]Kurttila and Pesonen

[9] Analytic Network Process

[10]Kurttila& Pesonen

[11]Mónica

[12] Momoh and Zhu

[13]Sarkis & Meade

[14]Bu¨yu¨kyazıcı

[15]Erkiletlioglu

[16]Presley

[17]Partovi

دانلود پایان نامه