تنوع فرهنگی[1]

تنوع فرهنگی در جامعه باید به قدمت خود بشر باشد. از قبایل ماقبل تاریخ، فتح سرزمین های جدید، جریان زیاد پناهندگان و مهاجران قرن بیستم، سوال ها و چالش هایی بوجود می آورد که گروه های فرهنگی و قومی بیشتر، کمتر و یا یکسان با هم ارتباط برقرار می کنند  (Larsen & et, 2004: 8). بحث پلورالیسم یا کثرت گرایی فرهنگی با جنبش سیاه پوستان در سال 1960 در امریکا شروع شد و با مواجه شدن انگلیسی ها با انبوه مهاجران و فرهنگ های  مختلف به این کشور، مشکلات قومی در سطوح مختلف از جمله در مدارس و نظام های آموزشی حساسیت بیشتری یافت ( واتسن، 1381: 15). پیشینه ی تاریخی نظریه ی کثرت گرایی به مقالاتی که جیمز مدیسون که در باب دفاع از قانون اساسی امریکا می نوشت بازمی گردد. در آن مقالات که بعدها با عنوان فدرالیست شهرت یافت، مدیسون تاکید می کرد که جامعه مرکب از بسیاری طبقات و گروه های اجتماعی است. بنابراین نظام سیاسی باید به گونه ای باشد که در آن امکان رقابت گروه ها و اقلیت های متعدد وجود داشته باشد و بدین طریق کثرت منافع و گروه ها از تشکیل اکثریتی متحد بر علیه اقلیت ها جلوگیری خواهد نمود ( بشیریه، 1380: 65).

عرصه های تکثر گرایی شامل هستی شناسی، معرفت شناسی، دین، اجتماعی- سیاسی و فرهنگ است. از این میان تکثر و یا تنوع فرهنگی موضوع بحث ما می باشد. طبق نظریه تنوع فرهنگی، رفتارهای هر قوم راهکارها و راهبردهایی هستند که بسته به شرایط متعدد و گوناگونی نظیر نژاد، زیست محیط و غیره شکل گرفته است، بنابراین باید به آن احترام گذاشت.

گاهی پلورالیسم فرهنگی ناظر به چگونگی شکل گیری تنوع اجتماعی انسان ها در آداب و گونه های مختلف حیات اجتماعی است. گاهی نیز در تعریف پلورالیسم فرهنگی گفته می شود:

  • زندگی در جامعه ای که از گروه های نژادی مختلف تشکیل شده و این گروه ها دارای زندگی سیاسی و دینی مختلف باشند. این تعریف یک پدیدار اجتماعی است.
  • پذیرش این اصل که گروه های مختلف یاد شده می توانند در یک جامعه به صورت صلح آمیز زندگی کنند. این تعریف متضمن یک ایده و مکتب فکری است ( واتسن، همان: 11).

همانگونه که بیان شد در تعاريف، فرهنگ شامل دستاوردهاي مادي و غيرمادي انسان ها است . به طوركلي، مي توان گفت كه فرهنگ مجموعه اي از سنن، عادات، آداب، عقايد، باورها و رفتارهاي يك ملت است كه به دو دستة مادي و غير ماد ي تقسيم مي شود، از طريق آموختن منتقل مي گردد. به همان اندازه كه هنر بخشي از فرهنگ است، زبان و سنت ها نيز به عنوان مؤلفه هاي فكري و غيرمادي فرهنگ به شمار مي آيند. همان طور كه ملاحظه مي شود، اين گونه تفاوت هاست كه موجبات تنوع فرهنگي را پديد می آورند. در واقع اگر گفته شود که تنوع فرهنگی به تفاوت های گروهی در دستاوردهای مادی و غیرمادی دلالت دارد”، سخن گزافی نیست (صالحی، 1388: 152). كثرت يا تنوع فرهنگي، نيازمند نوعي استقلال هويتي نيز مي باشد كه ضمن تعامل با كثرت هاي موجود، تعر يف مستقلي از هويت خويشتن خود داشته باشد ( گروه پژوهش های فرهنگی و اجتماعی، 1387: 20).

فرهنگ ها در طول زمان و در مکا نهای مختلف به اشکال متفاوتی ظهور يافته اند. اين تنوع ريشه در يگانگی و تکثر هويت های گروهها و جوامع انسانی دارد. به عنوان منبعی برای تبادل، نوآوری و خلاقيت، تنوع فرهنگی به همان اندازه برای بشريت مفيد است که تنوع زيستی برای طبيعت. به اين ترتيب، تنوع فرهنگی ميراث مشترک بشری است و بايد به نفع نسل های حال و آينده به رسميت شناخته شود و تأييد شود (کمیسیون ملی یونسکو، 1390: 2). تنوع، پدیده ذهنی ایجاد شده توسط اعضای گروه خود است که بر اساس هویت های مختلف اجتماعی، دیگران را به عنوان  گروه های مشابه و یا غیر مشابه طبقه بندی می کنند. یک گروه متفاوت است، اگر از افرادی با هویت های اجتماعی مختلف تشکیل شده باشد)  OReilly, Williams & (Barsade 1998: 186. لدن و روزنر تنوع را به تفاوت یک گروه از افراد، از دیگری در امتداد ابعاد اولیه و ثانویه تعریف می کنند. ابعاد اولیه تنوع از تاثیرات اولیه اعمال هویت ما شامل جنسیت، قومیت، نژاد، گرایش جنسی، سن و توانایی های فیزیکی وروانی است. ابعاد ثانویه تنوع کمتر قابل مشاهده است و بیشتر بر هویت شخصی و اضافه کردن غنای ظریف تر به ابعاد اولیه ی تنوع بکار برده می شود که عبارتند از: سوایق تحصیلی، موقعیت جغرافیایی، مذهب، زبان اول، وضعیت خانواده، سبک کار، سابقه کار، تجربه نظامی، نقش سازمانی، درآمد و سبک های ارتباطی (Mazura, 2010: 6).

اساسي ترين مؤلفه هاي تنوع عبارتند از فرهنگ، دين و نژاد . فرهنگ و دين دو مؤلفة غيرمادي هوي ت اند و نژاد نيز وجه مادي و عيني هويت به شمار مي آيد. بنابراين جامعه اي كه ساكنان آن از نظر اين عناصر به گروه هاي گوناگوني قابل تقسيم باشند، از نظر فرهنگي متنوع است ( صالحی امیری، همان: 153).

تنوع فرهنگي را به عنوان بخشي از ميراث مشترك بشريت كه منبعي براي مبادله ي داده ها، خلاقيت و نوآوري است، مي توان با تنوع زيستي در جهان طبيعت مقايسه و آن را لازمه ي زندگي بشري بشمار آورد. از اين رو، براي استفاده ي نسلهاي حال و آينده بايد پاس داشته شوند و همانند بخشي مهم از حقوق بشر به آن توجه شود. تشخيص تفاوتهاي فرهنگي و شناسايي آنها درمحيطهايي كه با تنوع قومي و تنوع مذهبي مواجهند، از ضروريات مديريت است (قلی زاده و دیگران، 1390: 132).

شارما نويسنده،  نقاش و دبير هنري هند ي تبار، تنوع فرهنگي را فرهنگ ها در هر زمان و جغرافياي خاص اشكال اين گونه توصيف مي كند گوناگوني به خود مي گيرند.  اين تنوع فرهنگي در قالب هويت هاي گروهي و جمعي جلوه گر مي شود. به عنوان منبع غني تبادل فرهنگ، خلا قيت و نوآوري، تنوع فرهنگي براي انسانيت به همان اندازه تنوع زيستي براي محيط زيست مهم است . به همين خاطر، تنوع فرهنگي را بايد ميراث مشترك.« انسانيت تلقي كرد و براي نسل امروز و فردا از آن محافظت نمود ( صالحی امیری، همان: 155).

در این مطالعه تنوع فرهنگی با شاخص هایی سنجیده می شود که در مطالعات دیگران بیشتر دیده شده است. در اغلب مطالعات وجود تنوع فرهنگی در جامعه به گروه هایی اطلاق می شود که دارای تبارهای قومی، سنت های فرهنگی، زبان، ادیان، پوشش (Triandafyllidou, 2011: 24)، غذا و کالاهای مادی و سیاست های چندفرهنگی باشند. در مدیریت گردشگری نه تنها این موضوع بایستی در حیطه ی کار بررسی گردد، بلکه تنوع فرهنگی خود عاملی برای توسعه گردشگری نیز می باشد.

 

[1] Cultural Diversity