شرکت های خودرو ساز در ایران

امروزه صنایع خودرو سازی ایران در حدود 76 درصد از کل کارگاه های صنعتی، 2.46% شاغلان، 2.54% سرمایه گذاری، 4.8% ارزش افزوده، 5.26، درصد داده ها، 5.07% ستانده ها و 5.165 مزد و حقوق پرداختی در بخش صنعت کشور را به خود اختصاص داده است. (بانک مرکزی، 1390)

در حال حاضر 42 نوع خودرو در ایران تولید می گردد. این صنعت در حال حاضر واحدهای مهم زیر را شامل می شود:

ردیف واحدهای تولیدی سال تاسیس محصولات تولیدی
1 ایران خودرو 1341 انواع سواری پیکان، وانت، انواع پژو، سمند، رنو، ال 90، اتوبوس
2 تراکتور سازی ایران 1345 انواع تریلر، تراکتور، بیل مکانیکی
3 لیلاند موتور ایران 1342 شاسی لیلاند، کامیون کمپرسی، اتوبوس یک طبقه
4 سایپا 1347 انواع سواری پراید، زانتیا، وانت
5 گروه صنعتی خاور 1338 کامیون بنز
6 هپکو 1351 انواع گریدر، بولدوزر، غلطک
7 پارس خودرو ایران 1335 انواع پاترول، سپند، سیمرغ، انواع PK، جیپ، ماکسیما، رونیز
8 خودرو سازان 1343 کامیونت، مینی بوس
9 مرتب 1346 بندرور 7 نفره، وانت نیم تن و یک تن، سواری پاژن، موسو
10 زامیاد 1342 وانت نیسان، کامیونف آمبولانس
11 شهاب خودرو ایران 1342 تانکر، اتوبوس، ماشین آتش نشانی
12 گروه بهمن 1349 وانت نیم تن و یک تن، سواری مزدا، پاجرو
13 کمباین سازی ایران 1348 کمباین، انواع تراکتورهای وارداتی
14 واگن پارس 1353 انواع واگن
15 لیف تراک سازی سهند 1355 لیف تراک
16 خدمات فنی خاور 1352 اتاق، جک، شاسی و….
17 خودرو سازی زاگرس 1375 سواری پروتون
18 کیش خودرو 1374 سواری سیناد
19 رانیران 1373 اتوبوس ولوو
20 زنوس 1375 سواری آنا
21 کرمان خودرو 1375 دوو(سی یلو- ماتیز)، فولکس واگن

انجمن خودروسازان ایران (1390)

در این وادی به بررسی دو شرکت مطرح و بزرگ خودرو سازی ایرانی می پردازیم:

الف_ شرکت ایران خودرو

شرکت ایران خودرو ( سهامی عام) در سال 1341با هدف تاسیس و اداره کارخانجات به منظور تولید و تهیه انواع خودرو، قطعات مربوط به آنها، فروش و صدور محصولات و… تاسیس شد و اینک با گذشت بیش از  45 سال از زمان تاسیس آن همچنان در زمینه طراحی و تولید خودرو های سواری، اتوبوس و مینی بوس به عنوان يكي از بزرگترین تولید کنندگان خودرو در کشور، در راستای تأمین نیاز های جامعه، ورود به بازارهای جهانی، تعمیق ساخت داخل کردن قطعات و در نهایت تحقق اهداف صنعت خودروي ایران به فعالیت خود ادامه می دهد.این شرکت با تولید حدود 65 تا 70 درصد تولید خودرو داخل کشور عنوان بزرگترین خودرو ساز داخلی را به خود اختصاص داده است.(ایران خودرو پورتال،1390)

شرکت های خودرو ساز در ایران-پایان نامه جایگاه رقابت پذیری و تولید خودرو در بازارهای جهانی

ب_ شرکت سهامی سایپا

گروه صنعتي سايپا در سال ۱۳۴۴ بنیان گزاری شد و در اواخر سال ۱۳۴۷ به مرحله بهره برداری رسید. این شرکت تولید نخستین فرآورده‌های خود را که شامل وانت آکا و سواری ژیان بود را با روش کاملاً دستی آغاز نمود. پس از سال ۱۳۵۳ بر تنوع محصولات اين شرکت افزوده شد و خودروهای ژیان مهاری و ژیان پیکاب در مدل‌های معمولی، دولوکس نیز تولید شد. نام شرکت در اوایل سال ۱۳۵۴ با حذف کلمه سیتروئن از انتهای نام فرانسوی آن به «شرکت سهامی ایرانی تولید اتومبیل» به نام اختصاری (سایپا) (در فرانسوی (Iraniane De Production Automobile Societe Annonyme) تغییر یافت. این شرکت در ۱۶ تیرماه ۱۳۵۸ تحت مالکیت دولت در آمد.

شرکت سایپا در جهت استفاده عملی از توان صنعتگران و تولیدکنندگان داخلی بیش از 27 میلیارد ریال به عنوان پیش پرداخت از طریق شرکت سازه گستر برای ساخت قطعات خودروهای تولیدی در اختیار آنان قرار داده است که حجم این قرارداد بالغ بر 170 میلیارد ریال می باشد. (رضوانی، 1377)

شرکت های خودرو ساز در ایران-پایان نامه جایگاه رقابت پذیری و تولید خودرو در بازارهای جهانی

شکل 2-3-بررسی شرکت سایپا در گذر زمان

 

 

2-6-6-5- بررسی نقش صنعت خودرو در اقتصاد ایران

صنعت خودرو سازی یکی از زیر بخش های مهم صنعت به شمار می آید زیرا که صنعت خودرو سازی در واقع بازتاب و ماحصل تمامی صنایع کشور ( شیمیایی، نساجی، ریخته گری و… ) به شمار می آید. وجود ارزش افزوده بالا، اشتغال زایی بسیار زیاد و بازده بسیار بالای سرمایه گذاری در این صنعت، زمینه ساز جذابیت هرچه بیشتر آن در مقایسه با دیگر فعالیت های صنعتی شده است. به همین دلیل در سطح جهان رویکردی مثبت و رو به رشد نسبت به این صنعت به وجود آمده است. تا آنجاکه خودرو را به عنوان کالایی ضروری مطرح کرده است.

در گذشته از نفت و یا فروش آن به عنوان موتور اقتصادی کشور نام برده می شد اما امروزه امید آن می رود که صنعت خودرو به عنوان یکی از بخش های مهم در توسعه اقتصادی ایران نقش داشته باشد. بررسی ها حاکی از آن است که در صنعت خودرو، 78 درصد ارزش افزوده مربوط به قطعه سازی است و تنها 22 درصد ارزش افزوده ازآن خودرو ساز می باشد، که در این زمینه لازم است کار عملی و نرم افزاری گسترده­ای صورت گیرد.

اشتغال زایی بالای این صنعت یکی دیگر از عوامل توجه به آن در اقتصاد ایران است ( ماهنامه اندیشه گستر سایپا،1379). باید بدانیم برای ایجاد یک فرصت شغلی در صنعت باید 30 میلیون تومان سرمایه گذاری کنیم و تنها در صنعت خودرو است که برای یک فرصت شغلی 3 میلیون سرمایه لازم است.پس سرمایه­گذاری در صنعت خودرو بیش از دیگر صنایع با صرفه است. با توجه به اینکه هدف دولت این است که سالانه 750 هزار فرصت شغلی ایجاد کند، رقمی که از ضریب رقم در 30 میلیون و 3 میلیون بدست می آید بسیار متفاوت است.( ماهنامه اندیشه گستر سایپا،1382)

در فرازی دیگر، برای زیر ذره بین قرار دادن تاثیرات صنعت خودرو در اقتصاد کشور و دیگر بخش های جامعه، نیازمند نگاه به سهم ارزش افزوده صنعت خودرو از GDP و ارزش افزوده کل این صنعت هستیم.صنعت خودرو طی سال های گذشته با 300درصد افزایش تولید و 800درصد رشد صادرات همراه خواهد بود که این میزان رشد بسیار قابل تامل است، اما با توجه به اینکه سایر بخشهای اقتصاد کشور، مانند بخش پتروشیمی، کشاورزی، صنایع غذایی و خدمات نیز دارای رشدی بیشتر از صنعت خودرو خواهند بود، لذا مخرج کسر بیشتر از صورت کسر رشد خواهد کرد و یا در بهترین شرایط به همان نسبت رشد خواهد داشت در نتیجه نسبت فوق در بهترین شرایط همان 2.6% برای صنعت خودرو خواهد بود.

عنوان 1381 1382 1383 1384
به قیمت جاری به قیمت ثابت به قیمت جاری به قیمت ثابت به قیمت جاری به قیمت ثابت به قیمت جاری به قیمت ثابت
میلیارد ریال میلیارد ریال میلیارد ریال میلیارد ریال میلیارد ریال میلیارد ریال میلیارد ریال میلیارد ریال
GDP 952،563 398،003 1،185،192 428،695 1،547،991 455،653 1،931،304 479،974
ارزش افزوده کل صنعت 131،013 70،575 165،198 80،630 202،093 85،339 241،142 91،743
ارزش افزوده صنعت خودرو 14،635 7،884 23،754 11،594 25،106 10،602 33،296 12،668
سهم ارزش افزوده صنعت خودرو از GDP %1.5 %2 %2 %2.7 %1.6 %2.3 %1.7 %2.6
سهم ارزش افزوده صنعت خودرو از کل صنعت %11.2 %11.2 %14.4 %14.4 %12.4 %12.4 %13.8 %13.8

جدول 2-3- تاثیرات صنعت خودرو در سایر بخش های اقتصادی (منبع : WWW.IRCI.IR )

اما نکته مهم این مبحث در تحولات ساختار اقتصادی ایران نهفته است جایی که سهام عمده دو شرکت بزرگ خودرو سازی کشور در راستای اجرای سیاست های کلی اصل 44 قانون اساسی به بخش خصوصی واگذار می شود.این اقدام بی شک تاثیر مهمی در رشد و شکوفایی هر چه بیشتر این صنعت ایفا خواهد کرد و از سوی دیگر نفوذ تفکر خلاق بخش خصوصی در صنعت خودرو می تواند فضایی گسترده را پیش روی بلندپروازی های این صنعت در ایران قرار دهد.

بدون تردید هیچ بخشی از اقتصاد کشور طی هشت سال اخیر رشدی در اندازه­های رشد صنعت خودرواسزی را شاهد نبوده و در همین حال هیچ بخشی نیز تا این اندازه با مشکلات مواجه نبوده است، صنعت خودروی ایران پس از یک دوره 15 ساله رکود در صنعت (سال 58 تا 72)، طی ده سال اخیر از رشدی جهشی برخوردار شد، به گونه ای که میزان این رشد طی سالهای 73 تا 82 به صورت زیر می باشد.

سال 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82
رشد 4.7 27.8 36 43.4 16.9 16.4 23.9 27.4 27 50

 

جدول 2-4- رشد جهشی صنعت خودرو سازی ایران طی 10 سال

به عبارت بهتر صنعت خودرو سازی ایران در شرایط دشوار و کمابیش مشابهی که همه صنایع کشور درآن قرار دارند؛ طی 10 سال موفق شده با رشدی حدود 10 برابر تولیدات خود را از 68 هزار دستگاه در سال 72 به بیش از 700 هزار دستگاه در سال 89 افزایش دهد و به تنهایی بیش از 500 هزار شغل در بخش های مختلف اقتصاد کشور به وجود آورد.(خانی، 1381)

تنها به عنوان مثال می توان به عملکرد شرکت ایران خودرو به عنوان بزرگترین شرکت خودرو ساز ایرانی اشاره نمود؛ این شرکت در سال 80 با 56 شرکت تابعه مجموعاَ 2400 میلیارد تومان فروش داشته­اند. این شرکت 1.8 درصد تولید ناخالص ملی کشور و 12 درصد از کل فروش وزارت صنایع را تشکیل می دهد. این شرکت­ها به تنهایی 14 هزار نفر پرسنل دارد و با 40 هزار شغل برای تامین قطعات مورد نیاز ایران خودرو قطعه تحویل می دهند. فعالیت این شرکت 1.3 میلیارد دلار سالانه برای کشور صرفه جویی ارزی داشته است. (ماهنامه اندیشه گستر سایپا، 1379،ص10)

به طور کلی صنعت خودرو ملی طی 15 سال گذشته توانسته 5 برابر کل صنعت کشور رشد داشته باشد و پیش بینی ها نشان می دهد فروش این شرکت در سال 84 بالغ بر 6 میلیارد دلار شود.(روزنامه حیات نو، 1384).

شایان ذکر است صنعت خودرو کشور با تمام توسعه های کمی و کیفی که در سال های اخیر به نام خود ثبت کرده باید زاویه دید را برای گسترش حضور در بازارهای رقابتی عمق دهد تا بتوانند موفقیت های روزافزونی را در این صنعت بزرگ کسب کند.دستاوردهای این صنعت در شرایطی حائز اهمیت و توجه است که ارتقا کیفیت صنایع داخلی خودرو می تواند به کاهش واردات این کالا و توسعه صادرات بیانجامد.